فصل سوّم نحوه تحقق و صدق احياء مقدّميّت تحجير تحجير مقدمهء احياء است و علامتگذارى براى احياء مقصود است ، و آن هم مختلف است به اختلاف احياء مقصود و مناسب و مقدور صاحب تحجير . و با آن ، استحقاق اولويت به تملك به سبب احياء متأخر خواهد بود در زمينهاى موات كه در آن حال از املاك امام است . مملِّكيّت احيا و ميزان صدق آن و با تحجير و آن چه به منزلهء آن است ، تملك فعلى حاصل نمىشود . و با احياء كه اخراج زمين است از تعطيل و عدم امكان انتفاع فعلى به منافع مقصوده عقلاء در جهتى از جهات عقلائيه تملك فعلى حاصل مىشود براى احياء كننده . و صدق آن مختلف است در عرف عقلاء به اختلاف مقصود از اشيائى كه مورد انتفاع عقلاء است از خانه و مزرعه و حمّام و دكان و نحو اينها ؛ لكن آن چه با آن ، احياء و تملك فعلى حاصل مىشود ، جامع بين اين گونه اشياء است و با قصد يكى و صرف در ديگرى يا بناء مشترك بين آنها و تعيين متأخر از بنا ، احياء عرفى صدق مىنمايد ، اگر چه تعطيل از انتفاع فعلى بشود بعد از آن كه به امكان انتفاع در جهتى از مقاصد ممكنه عقلائيه بحسب حال احياء كننده از حيث ضعف و قوّت و بلد احياء و محل خاص احياء ، كه با تعطيل از انتفاع فعلى مختلف است حكم آن بحسب وجود عذر و عدم آن و طول زمان تعطيل و عدم آن و رغبت و حاجت ديگران و عدم آن . و در بعضى از اين صور شايد نوبت [ برسد ] به مداخلهء حاكم شرع و اجاره دادن براى يكى از امور انتفاعيه